Είδα την ταινία χθες το βράδυ. Δεν είμαι κριτικός τέχνης, ούτε ιστορικός. Είμαι ένας θεατής που βγήκε από την αίθουσα με έναν κόμπο στο στομάχι. Γιατί η ταινία του Γιάννη Σμαραγδή για τον Ιωάννη Καποδίστρια δεν είναι απλώς μια βιογραφία· είναι ένα ηχηρό κάλεσμα σε μια κοινωνία που συχνά προτιμά να ξεχνά.
Ως κινηματογραφικό δημιούργημα, προφανώς και επιδέχεται κριτική για την αισθητική ή τις ερμηνείες του. Όμως, η πραγματική της αξία έγκειται στο ότι φέρνει στο προσκήνιο έναν ηγέτη που για πολλούς παρέμενε μια «σκονισμένη» υποσημείωση στα σχολικά βιβλία.
Για τη γενιά μου, ο Καποδίστριας ήταν ένα βιαστικό κεφάλαιο στο τέλος της εξεταστέας ύλης. Για τη σημερινή νεολαία της ψηφιακής ταχύτητας, η άγνοια είναι συχνά ακόμα μεγαλύτερη. Η ταινία λειτουργεί ως ένα αναγκαίο «σοκ» μνήμης, αναγκάζοντας χιλιάδες ανθρώπους να αναζητήσουν ποιος ήταν τελικά αυτός ο άνθρωπος που δολοφονήθηκε επειδή ήθελε να μας κάνει κράτος. Είναι μια αφύπνιση απέναντι στο ιστορικό κενό που μας κληροδότησε το εκπαιδευτικό σύστημα και η εποχή μας.
Συχνά ακούγεται η ένσταση ότι η ταινία αποτελεί μια «αγιογραφία». Ωστόσο, ο κινηματογράφος δεν είναι ψυχρή καταγραφή γεγονότων, αλλά μια τέχνη που ερμηνεύει την πραγματικότητα.
Ο Σμαραγδής δεν προσπάθησε να κρατήσει ίσες αποστάσεις. Επέλεξε συνειδητά να φωτίσει το ήθος και την αίσθηση καθήκοντος ενός πολιτικού που συγκρούστηκε με τα κατεστημένα συμφέροντα της εποχής του.
Αν η ανάδειξη ενός ακέραιου ηγέτη ενοχλεί, ίσως αυτό να οφείλεται στον σύγχρονο κυνισμό μας. Δυσκολευόμαστε να αποδεχτούμε ότι υπήρξαν άνθρωποι που θυσίασαν τα πάντα —ακόμα και τη ζωή τους— για το κοινό καλό. Η ταινία μας θέτει προ των ευθυνών μας μέσα από ένα διαχρονικό ερώτημα: Πώς αντιμετωπίζουμε, ως κοινωνία, εκείνους που επιχειρούν να αλλάξουν τις παθογένειές μας; Θέλουμε ηγέτες που μας κολακεύουν ή ανθρώπους που μας ζητούν να ωριμάσουμε;
Από το 1831 στο Σήμερα: Η Κρίση του Πολιτικού Συστήματος
Το «τεράστιο ιστορικό λάθος» της δολοφονίας του Καποδίστρια δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αντανακλά με οδυνηρή ακρίβεια την κρίση του πολιτικού συστήματος στις μέρες μας. Σήμερα, που η πολιτική συχνά ταυτίζεται με τον καιροσκοπισμό και την επικοινωνιακή διαχείριση, η μορφή του Καποδίστρια φαντάζει ως το απόλυτο αντίδοτο.
Η δολοφονία του από ελληνικά χέρια —υπό την καθοδήγηση ξένων συμφερόντων— υπενθυμίζει ότι η χώρα μας έχει μια τραγική τάση να «καταπίνει» τους ικανούς και τους ηθικούς. Η σημερινή απαξίωση της πολιτικής πηγάζει ακριβώς από την έλλειψη αυτού που ο Καποδίστριας είχε σε περίσσεια: της ανιδιοτέλειας. Όταν οι κινηματογραφικές αίθουσες γεμίζουν, είναι γιατί ο κόσμος αναζητά απεγνωσμένα αυτό το χαμένο ήθος.
Φεύγοντας από το σινεμά, σκέφτηκα πως ο Καποδίστριας παραμένει ο καθρέφτης μας. Η ταινία μας φέρει αντιμέτωπους με το είδωλό μας. Το στοίχημα είναι αν θα αντέξουμε να κοιτάξουμε αυτόν τον καθρέφτη και να μάθουμε επιτέλους από το παρελθόν μας, αντί να το επαναλαμβάνουμε.
Ολυμπία Λόη
Αρχιτέκτονας – μηχανικός
